Tech4Good: Sosyal ve Ekolojik Sorunlara Teknoloji Tabanlı Çözümler

İpek KOCAOĞLU
Uzman
Yenilik ve Girişimcilik Politikaları Birimi
ipek.kocaoglu@izka.org.tr

Toplumsal fayda ve ekonomik etki yaratmayı amaçlayan teknolojiler için kullanılan ve yeni bir kavram olan “Tech4Good”, sosyal ve ekolojik sorunların çözümünde yapay zeka, makine öğrenmesi, blok zincir ve nesnelerin interneti gibi derin teknolojilerin kullanılması anlamına gelmektedir. Tech4Good hem bu sorunlara hızlı ve büyük ölçekli çözümler üretmekte hem de iş dünyası için 2030 yılına kadar 12 trilyon dolarlık bir pazar fırsatı sunmaktadır. (Accenture, 2018) Derin teknolojiler, yalnızca üretkenliği ve ekonomik büyümeyi artırmakla kalmayıp yoksulluk, iklim değişikliği, doğal alanların kaybı ve eşitsizlik gibi büyük küresel zorlukların üstesinden gelme ve refahı daha geniş kitlelere ulaştırma potansiyeline sahiptir. Ancak bu potansiyelin sorumlu bir şekilde kullanılması ve olumlu toplumsal etkiler yaratması için yenilik ekosistemini oluşturan teknoloji şirketleri, hükümetler, sivil toplum ve uluslararası kuruluşların işbirliği elzemdir.

Tech4Good Yenilik Ekosistemi

Accenture isimli küresel danışmanlık şirketinin “Technology For Good” Raporunda, ekosistemin ana aktörleri info-grafikte görüldüğü şekilde tanımlanmaktadır. Bu ekosistem içinde üniversiteler ve araştırma kurumları temel araştırmalar yapar ve teknoloji geliştirir. Böylece yeni fikirler etrafında prototipler ve yenilikçi iş modelleri geliştiren startupların büyümesine elverişli bir ortam yaratılır. Bu noktada büyük şirketlerin rolü, bu inovasyon fırsatlarını yakalamak ve ticarileştirmek için geniş operasyonel ve finansal güçlerini kullanmaktır. Ayrıca üniversiteler ve hükümetlerle işbirliklerine giderek yeni ar-ge yatırımlarını destekleyebilirler. Sosyal girişimciler ve sosyal etki yatırımcıları sivil toplumla birlikte, sahaya en yakın çalışan ve dolayısıyla sahanın dinamiklerine en hakim aktörlerdir.

Accenture, “Technology For Good: Scaling up Social Transformation in the Fourth Industrial Revolution”, 2018.

Görüldüğü üzere, Tech4Good ekosistemindeki her oyuncu sosyal kalkınma hedeflerini gerçekleştirirken bir diğerinin eksiğini tamamlamaktadır. Böylece karmaşık sosyal sorunları çözen, başarılı iş modellerini büyüten ve pazardaki boşlukları değerlendiren yenilikçi çözümler elde edilebilmektedir. Üstelik teknoloji tabanlı çözümlerden nasibini az gelişmiş ülkelerdeki küçük işletmeler bile alabilmektedir. Örneğin, blok zincir teknolojisi, sanal marketler ve mobil ödemeler sayesinde küçük işletmelerin yeni pazarlara ulaşım ve finansmana erişimi kolaylaşmakta, tedarik süreçleri daha şeffaf ve güvenli hale gelmektedir. Öte yandan, çalışma hayatında otomasyon teknolojilerinin yol açtığı işsizlik ve sosyal risklere karşı yine teknoloji tabanlı çözümler çare olmaktadır. Örneğin, çevrimiçi eğitim programları ve dijital iş-eşleştirme platformları, eğitimi herkes için daha erişilebilir hale getirerek kişilerin becerilerini geliştirmelerini ve iş bulmalarını kolaylaştırmaktadır.

     Çevre ve Sağlık Alanında Tech4Good Örnekleri

  1. Kişiye özel afet uyarıları için teknoloji

Küresel ısınmanın etkileri nedeniyle tayfun ve sel gibi büyük ölçekli afetler, sık sık meydana gelmektedir. Afetler karşısında insan hayatının nasıl korunacağı küresel ve acil bir konudur. Beacon NGO adı verilen kuruluş, büyük veri analizi, yapay zeka ve insansız hava araçları gibi teknolojileri birleştiren bir sistem geliştirerek kişiye özel tahliye bilgileri sağlamaktadır. Örneğin bir kasırga vurduğunda, her vatandaş için optimize edilmiş tahliye talimatları verebilmektedir; sağlıklı insanların tahliye edilmesi, bakıma muhtaç insanları güvenli noktalara veya sığınaklara yönlendirilmesi gibi. Devamında, insansız hava araçları (drone) aracılığıyla edinilen hava koşulları ve ikamet alanlarının hasar durumu bilgilerine dayalı olarak sığınaktan dönüş zamanına ilişkin yine kişiye özel bilgiler sağlayabilmektedir. Daha iyi afet uyarı sistemleri sayesinde daha fazla hayat kurtarmak mümkün hale gelmektedir.

2. Sohbet robotları üzerinden sağlık yönetimi

Sohbet robotları (chatbot), sesli arayüzler veya metin mesajları aracılığıyla insanlarla sohbet etmek için tasarlanmış bir yapay zeka programıdır. Babylon Health adı verilen bir uygulama sağlık alanında doktorların ve uzmanların deneyimiyle yapay zekayı birleştirerek sağlık hizmetlerinin sunum şeklini değiştirmeyi iddia etmektedir. Uygulama aracılığıyla kullanıcılar sanal bir doktordan çocuğunun semptomlarının tıbbi yardım gerektirip gerektirmediğini kontrol etmesini isteyebilmekte, doktorlar hastanedeki bakım ekiplerini ve tıbbi prosedürleri izleyebilmekte veya ameliyat sonrası taburcu olmuş bir hasta, evinde iyileşme talimatları alabilmektedir. Sohbet robotlarının kullanımının yaygınlaşmasıyla sağlık hizmetlerine kısıtlı erişimi olan bölgelerde çok daha büyük fayda yaratması beklenmektedir.

Uluslararası Gündemde Tech4Good

Derin teknolojilerin ilerleyişi karşısında Birleşmiş Milletler, Dünya Ekonomik Forumu gibi kuruluşlar, teknolojiyi olumlu sosyal, ekonomik ve çevresel sonuçlara yönlendirmek için proaktif bir tavırla konuyu hükümetler ve iş dünyasının gündemine getirmekte, düzenleyici çerçeveler geliştirmektedir. Bu doğrultuda Dünya Ekonomik Forumu tarafından kurulan Dördüncü Sanayi Devrimi Merkezi, gelişen teknolojilerle ilgili politikalar tasarlamak ve yönlendirmek için yenilikçi bir yaklaşımla hükümetler, şirketler ve sivil toplum arasında ortaklıklar geliştirmeye çalışmaktadır. Nitekim 21-24 Eylül 2020 tarihlerinde çevrimiçi gerçekleştirilen Sürdürülebilir Kalkınma Etki Zirvesi’nde Tech4Good kavramı öne çıkmıştır. Bu bağlamda teknolojinin, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinde ilerlemeyi hızlandırması için sorumlu bir teknoloji yönetişimi tesis edilerek teknoloji ve yeniliğin daha kapsayıcı hale getirilmesinin önemi vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, derin teknolojilerin gücü ve etkisi çok büyük olmakla birlikte hiçbir hükümet, iş dünyası, sivil toplum, üniversite veya birey bunu tek başına kullanamaz. Tüm aktörlerin sinerjik birlikteliği ve kolektif zekasıyla teknolojinin sürdürülebilir kalkınma üzerinde arzu edilen etkileri yaratılabilir. Bu teknolojiler, toplum ve çevre üzerinde olumlu bir etki sağlamak üzere yönlendirilmelidir. Özetle, teknoloji özünde iyi ya da kötü değildir; ancak nasıl kullanıldığına bağlı olarak olumlu ya da olumsuz etkiler yaratabilir. Nüfusun farklı kesimlerini eşit olmayan bir şekilde etkiler. Hükümetler ve iş dünyasının sorumlu davranarak teknolojik yeniliklerle ilgili karar ve eylemlerinde olumlu bir denge gözetmesi gerekir. Bunun için teknolojinin insanlık ve çevre için oynayabileceği rolü aktif olarak yöneten, uzun vadeli ve ilkeli bir yaklaşımla yeni bir kalkınma gündemine ihtiyaç duyulmaktadır.

Kaynakça

  • World Economic Forum, “Harnessing Technology for the Global Goals: A framework for corporate action”, Eylül 2020.
  • World Economic Forum, “Unlocking Technology for the Global Goals”, Ocak 2020.
  • World Economic Forum, “Tech for Good: What are the challenges in making technology and digitization more sustainable?”, Eylül 2020.
  • Accenture, “Technology For Good: Scaling up Social Transformation in the Fourth Industrial Revolution”, 2018.
  • McKinsey Global Instititue, “Tech For Good”, Mayıs 2019.
  • Harvard Business Review Türkiye, “Tech4Good: Büyük Sorunlar İçin Akıllı Çözümler”, Ağustos 2019.